یاسای ژماره (6) ساڵی 1993یاسای بهرێوهبردنی شارهوانییهكا
جستجو در مفاد 🔎
جستجو در متن مواد قانون با سرعت بالا و دقت هوش مصنوعی
ماددهی چل و یهكهم:
ماددهی چل و یهكهم: نابێ هیچ بینایهك بهبێ رێپێدان له لایهن شارهوانی یا بهرێوهبهرێتی ی نهخشه كێشانی ئاوهدانی یهوه ههر یهكهیان له سنووری دهسهڵاتی خۆیدا درووست بكرێ.
ماددهی چل و دووهم:
ماددهی چل و دووهم: 1-ساڵی دارایی ی شارهوانی له (1)ی كانوونی دووهمهوه دهستپێدهكا و له (31) كانوونی یهكهم كۆتایی دێ و سهرۆكی شارهوانی دهبێ مهزهنده (تخمینات)ی بوودجهی ساڵانهی له رۆژی یهكهمی تشرینی یهكهمی ههموو سالێكدا پێشهكهش بكا ئهمانهی تێدا بن: أ-داهاتی مهزهنده كراو (الواردات مخمنه). ب-مهسرهفی مهزهنده كراو (المصرفات مخمنه). ج-ژێر دهست (موجودات)ی كاش و ماڵی گوازراوه. د-سلفه و ئهمانهت. 2-نابێ سهرپێچی لهو بنهما و بنچینانهی رێكخستن بكرێ كه وهزیر دایدهنێ. 3-ئهنجومهن اه مهزهندهی بودجه دهكۆلێتهوه و دوای بڕیار لهسهر دانی دهدرێ به وهزارهت تا به پێی رێنمایی یه كارپێكراوهكان ههرچی له بارهیهوه پێویسته بیكا. 4-ئهو بووجانهی له لایهن بهرێوهبهری گشتی نهخشه كێشان و به دوا داچوونهوه بۆ شارهوانییهكان پێشنیاز كراون پێشكهش به وهزیر دهكرێن بۆ سهلماندنیان. 5-ئهگهر شارهوانی قهرزاری خهزێنهی دهوڵهت بووجهكهی له لایهن وهزیری دارایی و ئابووری ههرێمهوه دهسهلمێنرێ. 6-ئهگهر لهبهر ههر هۆیهك بووجهی شارهوانی پێش ساڵی نوێ نهسهلمێنرا، سهرفكردن به رێژهی 1/12ی (اعتماد) ی سهلمێنراو ی ساڵی پشو دهبێ ههتا كاتی سهلملندنی كۆتایی بووجهی نوێ.
ماددهی چل و سێ یهم:
ماددهی چل و سێ یهم: 1-ئهنجومهن سهرپهرشتی جێ بهجێ كردنی بودجهی سهلمێنراو دهكا و به پێی مادده و بهشهكانی بودجهكه فهرمان به سهرف كردن دهدا بۆیشی ههیه دهسهڵاتی سهرفكردن له سنوورێكی دیاریكراودا به سهرۆكی شارهوانی بسپێرێ. 2-ئهنجومهن نابێ بڕیار بهبێ وهزیر، گواستنهوه له نیوان بهش و ماددهكانی بوودجه سهلمێنراوهكه بكا. 3-ئهنجومهن نابێ به پێی بڕیاری وهزیر، گواستنهوه (اعتماد)ی سهلمێنراوه وه به مهبهستی دانهوهی ئهو قهرزانهی وهزارهتی دارایی و ئابووری بكا كه كهوتونهته سهر شارهوانی. 4-ئهو سهرف كردنهی به ئهنجومهن سپێردراوه به پێی ئهو بنهمایانهی دهبێ كه له یاسای ئوسوولی ژمێریاری گشتیدا ههن (قانون اصول المحاسبات العامه) به مهرجێ وهزیری شارهوانی و گهشت و گوزار جێگهی وهزیری ئابووری و دارایی بگرێتهوه و بۆی ههیه رێنمایی بۆ ریكخستنی به جێهێنانی ئهو كاره دهربكا.
ماددهی چل و چوارهم:
ماددهی چل و چوارهم: دوا حیساب (الحساب ختامی)ی بودجهی ساڵی دارایی بهسهر چوو له ماوهی مانگی شوباتدا دهدرێ به وهزارهتی دارایی و ئابووری ههرێم.
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: مهبهست لهو وشهو زاراوانهی خوارهوه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه ماناكانی تهنیشتیانه: 1-ههرێم: ههرێمی كوردستانی عێراق. 2-وهزیر: وهزیری شارهوانی و گهشت و گوزاری ههرێم. 3-ئهنجومهن: ئهنجومهنی شارهوانی. 4-دهزگای شارهوانی: گشت شارهوانییهكانی ههرێمی كوردستانی عێراق. 5-شارهوانی: دهزگایهكی ناوخۆییه كه كهسایهتییهكی مهعنهوی ههیه و ئهركی پێشكهشكردنی ئهو خزمهتگوزاری یانهیه كه لهم یاسایهوه ههر یاسایهكی تردا ههن به هاووڵاتییان له سنوری شارهوانییه دیاركراوهكهدا. 6-سهرۆكی شارهوانی: سهرۆكی فهرمانگهی شارهوانی. 7-داهاتی شارهوانی: ئهو پاره و پوولهی به پێی حوكمی یاسا مافی وهرگرتنی وهك باج دراوهتێو قازانجی پرۆژهكانی و داهاتی ماڵه گوازراوو نهگوازراوهكانی كه دهچنه خهزێنهكهوه. 8-دام و دهزگا گشتییهكان: وهك خستهخانهو (مستوصف)و مهڵبهندی پۆلیس و قوتابخانهو كتێبخانهی گشتی و بهشهكانی شارهوانی و پرۆژهكانی ئهوانی تر. 9-شهقام: شهقام جاده گشتی یه سهرهكی و لقیهكان و جاده تایبهتییهكان و شوستهو مهیدانهكان له سنووری شارهوانییهكاندا.
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: ئهركی دهزگای شارهوانی پێششكهشكردنی خزمهتگوزاریی گشتییه له ناوچهیهكی دیاركراوی سنوورداردا.
ماددهی سێیهم:
ماددهی سێیهم: شارهوانی بهو مانایهی خاوهنی كهسایهتی یهكی مهعنهوی یه ئهم مافانه ههیه. 1-مافهكانی خۆی به پێی حوكمی یاسا كارپێكراوهكان وهردهگرێ. 2-باج (رهسم)ە كرێ به پێی حوكمی یاسا كارپێكراوهكان دهسێنێ. 3-ئهو دهسهڵاتانهی بواری جێبهجێ كردنی خزمهتگوزاری و فهرمانهكان بۆ دهرهخسێنن به پێی حوكمی ئهم یاسایهو یاسا كارپێكراوهكانی تر به كاریان دێنێ. 4-به پیی حوكمی ئهو یاسایهی بهلێننامه (عقد) به ههموو جۆرهكانییهوه دهبهستێ. 5-مافی دژكاری (الخصومه)ی له گشت له گشت ئه دوایانهدا (الدعاوی) ههیه كه دهیانكا لهسهری دهكرێن. 6-خاوهنی ئهستۆیهكی دارایی سهربهخۆیه(ژمه مالیه مستقله).
ماددهی دهیهم:
ماددهی دهیهم: 1-شارهوانییهكان لهسهر بچینهی ژمارهی دانیشتوان به پێی دوا سهرژمێری گشتی بهم شێوهیه پۆلین (تصنیف) دهكرێن: أ-شارهاونی مهڵبهندی پایتهختی ههرێم له پۆلی تایبهتی دهبێ. ب-شارهوانی مهڵبهندهكانی پارێزگاكانی ههرێم او پۆلی (مومتاز) دهبن. ج-ئهو شارهوانیانهی ژمارهی دانیشتوانیان له حهفتاو پێنج ههزار كهمتر نییه له پۆله یهكهم دهبن. د-ئهو شارهوانیانهی ژمارهی دانیشتوانیان له پازده ههزار كهمتر نییه له پۆلی دووهم دهبن و وهزیر بۆی ههیه ئهو قهزایانهی لێ بهدهر بكا كه شێوهیهكی مێژووییان ههیه و شوێنه جوگرافییهكان بواری فراوان بوونی ئاسۆیی ی (افقی) ناداتێ. ه-ئهو شارهوانیانهی ژمارهی دانیشتوانیان له پێنج ههزار كهمتر نییه له پۆلی سێیهمدا دهبن. و-ئهو شارهوانیانهی ژمارهی دانیشتوانیان له پێنج ههزار كهممتره له پۆلی چوارهمدا دهبن. 2-پۆلهكانی شارهوانییهكان دوای دهرچوونی ئهنجامی ههر سهرژمێریهكی گشتی به بهیاننامهیهك كه وهزیر دهری دهكا و له رۆژنامهی رهسمیدا بڵاو دهكرێتهوه، دهگۆردرێن.
ماددهی یازدهیهم:
ماددهی یازدهیهم: دهكرێ دوو شاررهوانی له حالهتی فراوان بوونی سنووریان و به یهك گهیشتنیان لهسهر برشیاری ههردووو ئهنجومهن یان و پهسهند كردن لهلایهن وهزیرهوه ببنه یهك شارهوانی و له رۆژی بڵاوكردنهوهی بریارهكهوه له رۆژنامهی رهسمیدا كاری پێ دهكرێ.
ماددهی دوازدهیهم:
ماددهی دوازدهیهم: وهزیر بۆی ههیه لهسهر پێشنیازی بهرێوهبهری گشتی ی شارهوانییهكان و لایهنگیری لیژنهی راوێژكاری بهرێوبهریهتی گشتی ی شارهوانییهكان لهم حاڵهتانهدا شارهوانی ههڵدهوهشێنێتهوه. 1-نهمانی مهرجهكانی پێك هێنانی. 2-یهكخستنی لهگهڵ شارهوانیهكی تردا.
ماددهی سێزدهیهم:
ماددهی سێزدهیهم: له حاڵهتی ههڵوهشاندنهوهی شارهوانیدا هێندهی پهیوهندی به راگهیاندنی بڕیاری ههڵوهشاندنهوه دهربڕینی نارهزایی لهسهری ههبێ ناوهرۆكی ماددهی شازدهیهمی ئهم یاسایهی بهسهر دا جێ بهجێ دهكرێ.
ماددهی چواردهیهم:
ماددهی چواردهیهم: شارهوانی به بهیاننامهیهك ههڵدهوهشێنرێتهوه كه وهزیر دهری دهكا و له رۆژنامهی رهسمیدا بڵاو دهكرێتهوه.
ماددهی پازدهیهم:
ماددهی پازدهیهم: ماڵ و موڵكی ئهو شارهوانییهی ههڵدهوهشێندرێتهوه له سهر داخوازی وهزیر پاكو (تصفیه) دهدرێ و ماڵه گوازراوهكان و خانوو بهرهكانی و قهرزهكانی بهم شیوهیان لێدهكرێ. 1-دهدرێن به شارهوانی مهڵبهند/ ئهگهر ههڵوهشاندنهوهكه به پێی ی بڕگهی (1)ی ماددهی دوازدهیهم بوو. 2-دهدرێن به شارهوانییه یهكگرتووهكه/ ئهگهر ههڵوهشاندنهوهكه به پێی ی بڕگهی ( 2)ی ئهو ماددهیه بوو.
ماددهی شازدهیهم:
ماددهی شازدهیهم: شارهوانی له بهجێهێنانی كارهكانیدا دوو دهسهڵاتی ههیه: دهسهڵاتی بڕیاردان و چاودێری كردن كه ئهنجوومهن به پێی ئهم یاسایه له ئهستۆی دهگرێ و دهسهڵاتی جێ به جێ كردن كه سهرۆكی شارهوانی به جێ ی دێنێ.
ماددهی حهڤدهیهم:
ماددهی حهڤدهیهم: سهرۆك و ئهندامانی ئهنجومهن به ههڵبژاردنێكی سهربهستی راستهوخۆ و به دهنگدانی تهواو نهێنی كه به پێی پهیرهویكی تایبهتی دهكرێ له دانیشتوانی ناوچه شارهوانییهكه ههڵدهبژێردرێن.
ماددهی ههژدهیهم:
ماددهی ههژدهیهم: 1-ژمارهی ئهندامانی ئهنجومهن بهم جۆره دهبێ: أ-شارهوانی پۆلی تابهتی حهڤده ئهندام ب-شارهوانی پۆلی مومتاز سێزده ئهندام ج-شارهوانی پۆلی یهكهم یازده ئهندام د-شارهوانی پۆلی دووهم نۆ ئهندام ه-شارهوانی پۆلی سێیهم حهوت ئهندام و-شارهوانی پۆلی چوارهم پێنج ئهندام 2-وهزیر بۆی ههی لهسهر داخوازی بهرێوهبهری گشتی شارهوانیهكان پێش دهست كردن به ههلبژاردن كه له سێ رۆژ كهمتر نهبێ ژمارهی ئهندامان زیاد بكا به مهرجێ له بیست و یهك ئهندام تێپهر نهكا.
ماددهی نۆزدهیهم:
ماددهی نۆزدهیهم: ماوهی ئهندامیهتی ئهنجوومهن (4) چوار ساڵه كه له رۆژی كۆبوونهوه وه دهست پێدهكا.
ماددهی بیست و شهشهم:
ماددهی بیست و شهشهم: 1-ئهنجومهن بۆی ههیه داوای گۆرینی سكێچی بنچینهیی و فراوان بكا له كاتی پێویستدا به مهرجێك حوكمهكانی مادهی پێشووی بۆ رهچاو بكرێ. 2-ئهنجومهن دهبێ ئهگهر گۆرینی سكێچه بنچینهییهكه یا فراوانهكه به پلهی كۆتایی گهیشت به گشت ئهو بینایانهی ههموو یا ههندێكی بیناكه به پێچهوانهی پێویستییهكانی سكێچه نوێیه سهلمێنراوهكان ئاماده بكا و له ماوهی بیست ساڵدا له رۆژی، سهلماندنی سكێچهكهوه دهست بكا به موڵك سهندنیان (استملاكیها). 3-ئهنجومهن بۆی ههیه لهسهر داخوازی پهیوهندیداران بۆ ماوهیهكی كاتی رێگه بدا به پێچهوانهی پێویستییهكانی جێ بهجێ كردنی سكێچی بنچینهیی یا سكێچه فراوانهكانهوه، خانووی نوێ بۆ نیشته جێ بوون دروست بكرێ یا ئهو خانووبهرانهی ههن بهكار بهێنرێن به مهرجێك هیچ ئیلتزامێكی دارایی پابهندییهكی دارایی له كاتی جێ بهجێ كردنی سكێچهكه و تهاوو كردنی موڵك سهندییهكه به پێی رێنماییهك كه وهزارهت دهری دهكا سهبراهت بهو خانوو بهرانهی كه دهكهونه ئهستۆی شارهوانی.
ماددهی بیست و حهوتهم:
ماددهی بیست و حهوتهم: 1-ئهنجومهن به رێكخستان لهگهل لایهنه تایبهتكارهكاندا بڕیار له بارهی ئهو فهرمان و خزمهت گوزاریانهوه دهدا: أ-پاككردنوهی شهقام و شوێنه گشتییهكان و فرێدانی پیسی و زبڵ. ب-پركردنهوهی زهلكا و گۆما و شوێنی پهنگ خواردنهوهی دزه ئاو و چاڵ و چۆڵ و شوێنه ناتهندروستییهكان. ج-دروستكردنی ئاودهستخانهی گشتی و ئاگردانی سوتاندنی زبڵ. د-پاكركدنهوهی ئاوبهست (خزان) و حهوزی ئاوی پیس و دابینكردنی رێ و شوێنی گواستنهوه و ئاوهرۆكردنی به جۆرێك كه كار نهكاته سهر حهوانهوهی هاوڵاتیان و فهوتاندنی پاشماوهكانیان یا سهتاندنیان. ه-چاككردنی شهقامهكان و قیرتاو كردنیان. و-ئاورشێنكردن و شوشتنی شهقامهكان بۆ ئهوهی تهپ و تۆزیان لێ ههڵنهستێ. ز-دهستگیر كردنی ئاژهڵی بهرهڵا و فهوتاندنی زیان بهخشهكانیان به هاوكاری هگهڵ لایهن هتایبهتكارهكاندا. ح-ئامادهكردن و دیاری كردنی شوێنه تهویله بۆ مهر و ماڵات. گ- دروستكردنی قهسابخانهی دروست و بهرگرتن له سهربرین له دهرهوهیدا و دابینكردنی ساغلهمی گۆشت له رووی تهندروستی و ههڵگرتنی و گواستنهوه یهوه بۆ بازار. ی-ئامادهكردن و دیاری كردنی شوێن و بازار فرۆشتنی گۆشت و ماسی و سهوزه به كۆمهل و بهدانه. ك-رێكخستن و چاودێری كردنی تهرازوو سهنگ و پێوانهكان (مقاییس). ل-ئامادهكردن و دیاری كردنی شوێنی گونجاو بۆ گۆرستان و لهگهلیدا شوێنی شوشتنی مردووان و كفن كردنیان و گواستنه وه و ناشتنی مردووه ههچارهكان. م-ئامادهكردن و دیاری كردنی شوێنی ههڵگرتن و فرۆشتنی سوتهمهنی. ن-ژماره لێدانی خانوو شهقام و كهرتهكان و ناولێنانیان به هاوكاری لهگهڵ لایهنه پهیوهندیدارهكانی تردا. س-گهیاندنی ئاوی خواردنهوه به هاوڵاتیان و دروستكردنی پرۆژهی تایبهتی بۆی و پاراستنیان. ع-دروستكردنی پرۆژهی ئاوهرۆ و پاراستنیان .ف-دروستكردنی مهیدانی راوهستانی ئۆتومبێل. 2-شارهوانی دهبێ ههموو ساڵێك پارهی پێویست بۆ جێبه جێ كردنی ئهو ئهركانهی بڕگهی پێشوو له بوودجهكهیدا تهرخان بكا.
ماددهی بیست و ههشتهم:
ماددهی بیست و ههشتهم: ئهنجومهن بۆی ههیه ئهو فهرمان و كارانه جێ بهجێ بكا له حالێكدا كه بهرژهوهندی گشتی بهدی بێنێ و پارهی پێویست له بووجهی شارهوانیدا ههبێ:- 1-راكێشان و فراوانكردنی شهقام و فولكه و پێچ و بهشهكانی به پێی نهخشه سهلمێنراوهكان. 2-قیرتاو كردنی شهقام و خۆشكردنیان و شۆسته بۆ كۆدنیان و رواندنی دار و درهخت تیایاندا و ئاورشێنكردنیان. 3-دهستنیشان كردنی چۆنییهتی بهكارهێنانی شۆستهی شهقامهكان و لاتهریكهكانیان (فچلاتها) و ئهو كهلاوه (عرصه) چۆلانهی مولكی شارهوانین و رێكخستنی چۆنیتی ی كاركردنی فرۆشیاره دهستگێرهكان و خاوهن دوكانه كاتییهكان (كوشك) به شێوهیهك كه لهگهڵ بهرژهوهندی گشتیدا ناكۆك نهبێ، ئهمهش به هاوكاری لهگهڵ بهرێوهبهرێتی نهخشه كێشانی ئاوهدانیدا. 4-دروستكردنی باخچه و سهیرانگای گشتی و فراوانكردن و پۆلێنكردنیان. 5-دیاری كردنی شوێن بۆ دروستكردنی شاری یاری هاوچهرخ لهو شوێنانهی كه به پێی نهخشه سهلمێنراوهكان بۆیان تهرخان كراوه به هااوكاری لهگهڵ دهستهی گشتی و گهشت و گوزار و به كرێدانیان به كهرتی تایبهتی و تێكهڵاو یا كۆمپانیای جیهانی به پێی ی به كرێدانی درێژ خایهن (الاجازه الطویله). 6-جێ به جێ كردنی سكێچی بنچینهیی و سكێچه فراوانه سهلمێنراوهكان وجێ بهجێ كردنی شهقام و خزمهتگوزاری و بهكارهێنانی تر له بهر رۆشنایی یان. 7-دروستكردنی پرد و عهمبار پاراستنیان جگه لهوانهی سهر به لایهنێكی ترن. 8-رووخاندنی ئهو خانووبهرانهی روو له كهوتنن و ئهو ئهو قۆقزیانهی رێگهی هاتووچۆ دهگرن. 9-دیاری كردنی شوێنی فرۆشتنی باڵنده و پهلهوهر و ئاژهڵی ماڵی. 10-دروستكردنی بازاری گشتی له شوێنانهدا كه به پێی شوێی نهخشه سهلمێنراوهكان تهرخان كراون. 11-دیاریكردنی بازار بۆ فرۆشتنی ماسی و گۆشت و سهوزه و گشت بهرههمه، ئاژهڵی و كشتوكالییهكان و بهرگرتن له فرۆشتنی ئهم شتانهی له شوێنی تردا. 12-دروستكردنی هۆڵی مهله و شانۆ و سینهما و یا یاریگا و ئۆتێل و خانهی حهوانهوه و رابواردن و گهررماو و گازینۆ و ئهنتیكهخانه چێشتخاانه و هاندان و دروستكردنی یانهو كتێبخانه.
