یاسای ژماره (10)ی ساڵی2012 یاسای دارستان له ههرێمی كوردست
جستجو در مفاد 🔎
جستجو در متن مواد قانون با سرعت بالا و دقت هوش مصنوعی
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: دارستانه پارێزراوهكان: كه رووبهرێكی دارستانه یا ئهو زهویانهی دهكهونه ناو دارستانهكان كه تهرخانكراوه بۆكاری تایبهت، وهك پارێزگاری له ههندێك جۆری دارودرهخت و گیانلهبهر و باڵندهو یان شوێنهواری دێرین یان دیمهنه سروشتییهكان و، دامهزراندن و نیشانكردنی ئهم پارێزراوانه به بڕیارێكی وهزاری دهبن، كه ئهمانهی خوارهوهی تیایدا دیاری دهكرێت: یهكهم: ناوی دارستانه پارێزراوهكه و ئامانجی دامهزراندنی. دووهم: شوێن و سنوورو رووبهرهكهی. سێیهم: رێكخستنی چۆنیهتی هاتووچۆ و بهڕێوهبردنی.
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: ئامانجهكانی ئهم یاسایه بریتین له: یهكهم: پاراستنی سهقامگیریء هاوسهنگی سروشتی بۆ بهڕێوهبردن ء رێكخستنی دارستان و برهودان به زیادكردنی رووبهرهكان. دووهم: چاككردنی ژینگه و، كهمكردنهوهی كاریگهری گۆڕانكاریهكانی كهشءههوا و، پاراستنی ههمهچهشنهیی ژینگهیی. سێیهم: فهراههمكردنی ههندێ كهرهستهی سهرهتایی، كه پیشهسازی پێویستیهتی. چوارهم: هاندانی وهبهرهێنانی كشتوكاڵی لهبواری دارستاندا. پێنجهم: پاراستنی جۆری خۆرسك له رووهكهكان ء، هێشتنهوهی خۆرسكه رهچهڵهكدارهكان له كوردستاندا. شهشهم: دهستهبهركردنی ناوچه گهشتوگوزاریهكان.
ماددهی شازدهم:
ماددهی شازدهم: نابێت بنهچهی رهچهڵهكی رووهكی و ئاژهڵی له ناوچه دارستانیهكان ببرێته دهرهوه، و رێنمایی تایبهت دهردهچێت بهو رهچهڵهك و توخمانهی رێگه پێدراوه له وهزارهتهوه.
ماددهی یازدهم:
ماددهی یازدهم: وهزارهت كار دهكات بۆ كۆمهككردن و هاندان ء گهشهپێدانی نهمامگهی دارستانه تایبهتیهكان، ئهمهش لهڕێگهی: یهكهم: تهرخانكردنی ئهو زهویانهی بهدارستان دانهپۆشراون و بهپێی ئهو رێنماییانهی وهزارهت دهری دهكات. دووهم: تهرخان كردنی شارهزایی تهكنیكی و نهمام و تۆو و هاوكاری دیكه. سێیهم: پێشكهشكردنی قهرزی رهخسێنراو بۆ ئهم مهبهسته.
ماددهی سێزدهم:
ماددهی سێزدهم: نابێ وهبهرهێن بهرههمی دارستانهكانی ههرێم كه ڕێگهپێدراون، وهبهرهێنانی تیادا بكات لهشوێنی گردكردنهوهو یا له گهنجینهوه بگوازرێتهوه، تهنها به مۆڵهت نهبێ كه له بهڕێوهبهرایهتی دارستان له پارێزگا یان ناوچهكه وهردهگیرێ و بڕی بهرههمی گواستراوهو جۆر و چهشن و رێگاكانی گواستنهوه دیاری بكرێن.
ماددهی ههژدهم:
ماددهی ههژدهم: نابێت دهستدرێژی بكرێته سهر زهوی دارستان به فڕێدانی پاشماوهو پاشهڕۆی رهق یان شل یان تیشكدار یان ههر ماددهیهكی تری پیسكار یان زیانبهخش به ژینگه.
ماددهی بیست و دوو:
ماددهی بیست و دوو: لهگهڵ لانهدان لهههر سزایهكی توندتر كه یاسا دهقی له سهر دهكات: یهكهم: سزا ئهدرێت به بهندكردن بۆ ماوهیهك له شهش مانگ كهمتر نهبێت وه غهرامهیهك كه له پێنج ملیۆن دینار كهمتر نهبێت، ههر كهسێك كه ههڵسا به: 1ـ بڕینهوه یا سوتاندنی داره بهتهمهنهكانی یا دهگمهنهكانی دارستان یا لێ كردنهوهی توێكڵهكانیان یا شێواندنیان بهههر جۆرێك بێت. 2ـ به ئهنقهست بوو بههۆی ئاگركهوتنهوه یا ئاگر تێ بهردانی دارستان و :زهوییه دارستاناویهكان و، پارێزراوهكان و ناوچهكانی خۆپارێزی ولهوهڕگاكان. 3ـ چاندن و وهسوودهێنانی زهویهكانی دارستان و پارێزراوه سوتاوهكان. دووهم: سزا ئهدرێت بهبهندكردن بۆ ماوهیهك له سێ مانگ كهمتر نهبێت و له ساڵێك زیاتر نهبێت و بهغهرامهیهك كه له پێنج ملیۆن دینار كهمتر نهبێت ههر كهسێك، بهبێ رهزامهندی وهزارهت، خهڵووز دروستبكات. سێیهم: سزا ئهدرێت به بهندكردن بۆ ماوهیهك له سێ مانگ زیاتر نهبێت و به غهرامهیهك كه له پێنج سهد ههزار دینار كهمتر نهبێت، ههر كهسێك: 1ـ ههڵهكردنی یان سهرپێچیكردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه یان ڕێنماییه دهركراوهكان، ببێته هۆی ڕوودانی ئاگركهوتنهوه له دارستانێكی گشتی یان تایبهت. 2ـ سهرپێچی حوكمهكانی مادده (18)ی ئهم یاسایه بكات و، پابهند دهكرێت بهلابردن و ههڵكهوتنهوهی ئهو ماددانهی فڕێ ی داوه وه لهسهر خهرجی تایبهتی خۆی. 3ـ بهنداوێك یان بهربهستێك لهسهر ڕووبارێك یان جۆگهیهك، كه بهدارستاندا ڕێرهوئهكات، دروست بكات، یان هێڵی كارهبای پاڵهپهستۆ بهرز ڕابكێشێت. 4ـ خۆی بگرێت له پێشكهشكردنی یارمهتی بۆ كوژاندنهوهی ئاگرێك كه كهوتبێتهوه له دارستان یان پارێزراوهكان، یان، بهبێ پاساو، یارمهتیدان ڕهتبكاتهوه. چوارهم: سزا ئهدرێت بهبهندكردن بۆ ماوهی شهش مانگ كهمتر نهبێت وه بهغهرامهی دوو هێندهی بههای ماددهی (خهڵوز) ههر كهسێك ههستا به گواستنهوهی و بردنی بۆ دهرهوهی ههرێم بهبێ رهزامهندی وهزارهت وه بهپێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه.
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: یهكهم: وهزارهتی دارایی لهسهر داوای وهزارهتی كشتوكاڵ ءسهرچاوهكانی ئاو رووبهری پێویست له زهوی میری تهرخان دهكات بۆ مهبهستی دار چاندن و دروستكردنی دارستان و فراوانكردنی لهو ناوچانهی كه دار ودرهخت بهشێوهی سروشتی تیادا ناڕوێت. دووهم: وهزارهت بۆی ههیه ئهو ناوچانهی ڕووبهڕووی ڕووتانهوه دهبن و رووبهرهكانی تهنیشت جۆگهكانی ئاودێری و حهوزی ڕووبار وبهنداو و تهنیشتهكانی رێگه گشتیهكان له دهرهوهی سنووری شارهوانیهكان وهی تر، به ههماههنگی لهگهڵ لایهنه پهیوهندیدارهكان، داریان تیادا بڕوێنێت.
ماددهی چواردهم:
ماددهی چواردهم: پۆلیسی دارستان بۆی ههیه دهست بگرێ بهسهر بهرههمهكانی دارستان و ئامێر و هۆیهكانی گواستنهوهو گلدانهوهیان تا ئهو كاتهی حوكمی دادگا دهردهچێت سهبارهت به بهكارهێنانیان، ئهگهر سهلمێندرا كه بۆ ئهوه بهكاردێت كه زیان ئهگهیهنێت به دارستان و خراپ بهكارهێنانی و سوود وهرگرتن لێیان بهپێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه.
ماددهی بیست و یهك:
ماددهی بیست و یهك: یهكهم: سزای بهندكردن ئهدرێت كه له ساڵێك زیاتر نهبێت یان غهرامهیهك كه له (سێملیۆن دینار)كهمتر نهبێت، وه له (پێنج ملیۆن دینار) زیاتر نهبێت، ههركهسێك سهرپێچی حوكمهكانی بڕگهكانی (1، 5، 6، 7، 8، 10)ی بهندی سێیهمی ماددهی چوارهمی ئهم یاسایهدا بكات. دووهم: سزای بهندكردن و غهرامهیهك كه له پێنج ملیۆن دینار كهمتر نهبێت ههركهسێك سهرپێچی حوكمهكانی برگهكانی (2، 3، 4، 11)ی بهندی سێیهمی ماددهی چوارهمی ئهم یاسایهدا بكات.
ماددهی بیست و حهوت:
ماددهی بیست و حهوت : ئهم یاسایه له رێكهوتی بڵاوكردنهوهی له رۆژنامهی فهرمی (وهقایعی كوردستان) جێبهجێ دهكرێت.
ماددهی پازدهم:
ماددهی پازدهم: رێگه نادرێت به دروستكردنی خهڵوز له دارستانهكاندا تهنها به مۆڵهتێكی تایبهت نهبێت له وهزارهتهوه، یا ئهو لایهنهی دهسهڵاتی پێ دهدرێـت و، تهنها بۆ پێداویستییهكانی ههرێم.
ماددهی شهشهم:
ماددهی شهشهم: یهكهم: وهزیری كشتوكاڵ وسهرچاوه ئاوییهكان بۆی ههیه ناوچهی خۆپارێزی دروست بكات لهناو زهوی میری و زهوی خاوهندارێتی تایبهت كه ڕووتهنن و رووبهڕووی راماڵینی خاك بوونهتهوه بههۆی رێڕهوی ئاوی سهر زهوی یان له زهوییه دارستانیهكانی تردا، ئهمهش لهپێناوی: 1ـ جێگیركردنی خاك لهسهر شاخ و گردهكان و لێژییهكان، كه رێژهی لێژایهتیان له(40%) زیاتره. 2ـ پاراستنی زهویهكان له راماڵینی رووبار و لافاو. 3ـ پاراستنی كانی و سهرچاوهو رێڕهوهكانی ئاو. 4ـ پاراستنی دیمهنه سروشتییهكانی شوێنهكانی گهشتءگوزار یان ڕێگه گشتییهكان. دووهم: ڕێگه نادرێت به خاوهن زهوییه تایبهتهكان بۆ وهبهرهێنانی نهگونجاو لهگهڵ ئامانجهكانی خۆپارێزی، له ناو دارستانهكاندا. سێیهم: وهزیری كشتوكاڵ وسهرچاوه ئاوییهكان بۆی ههیه بڕیاری دامهزراندنی ناوچه خۆپارێزییهكان ههڵوهشێنێتهوه ئهگهر هۆكارهكانی دامهزراندنی نهما.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: یهكهم: ڕێگه نادرێت رهفتار به دارستانهكانهوه بكرێت، چ بهناوی وهزارهت بێت یان نا، تهنها بهپێی یاسا نهبێت. دووهم: ڕێگه نادرێت خاوهندارێتی زهوی دارستانه میرییهكان بگوازرێتهوه بۆ هیچ كهس یا لایهنێك، ئهگهر بۆ پرۆژهیهكی ستیراتیژی نهبێت، كه نهتوانرا جێگهیهكی گونجاوتری بۆ بدۆزرێـتهوه، ئهویش به بڕیارێكی پێشوهختهی ئهنجوومهنی وهزیرانهوه دهبێت. سێیهم: ڕێگه نادرێت هیچ لهم كارپێكردن ء چالاكیانهی خوارهوه ئهنجام بدرێت تهنها به رهزامهندی وهزارهت نهبێ: 1ـ دروستكردن یان گۆڕین یان گواستنهوهی ههر مافێكی عهینی تر، جگه له مافی خاوهندارێتی، لهسهر زهوی دارستان (ئهمهش مهرجداره به زیان نهگهیاندن به ڕووپۆشی رووهكی). 2ـ بهكرێدانی زهوی دارستان. 3ـ دامهزراندنی دهزگای گشتی یان تایبهت لهناو زهوی دارستاندا بهشێوهیهكی كاتی یا ههمیشهیی. 4ـ چاندنی زهوی دارستانهكان یا وهسوودهێنانیان. 5ـ ههڵپاچین یان قهڵهمكردنی دارودرهختی دارستانهكان یان بڕینهوهی كه ببێته هۆی زیانگهیاندن یان شێواندنی. 6ـ بڕینهوهی ههر دارێكی دارستانهكان. 7ـ هێنانی ئامێر و كهرهستهی تایبهت به بڕینهوه و گواستنهوهی له دارستانهكاندا. 8ـ لهوهڕاندن لهو ناوچانهی كه سووتاون و دارهكانی بهتهواوی بڕاونهتهوه بۆ ماوهیهكی دیاریكراو، یا ئهو ناوچانهی پهلی تازهی دهركردووه. 9ـ دامهزراندنی بهنداو یا بهربهست لهسهر ئهو ڕووبار یا جۆگهیهی به دارستاندا تێپهڕ دهبن، یان گۆڕینی رێڕهوی یا ڕاكێشانی هێڵی كارهبای پاڵهپهستۆ بهرز. 10ـ دروستكردنی كانهبهرد یا دهرهێنان وگواستنهوهی تاوێر و بهرد و خۆڵ لهناوچه دارستانیهكاندا یان ههڵكهندن تیایدا. 11ـ كهرت كردنی زهویهكانی دارستان. چوارهم: لهوهڕاندنی ماڵات قهدهغه دهكرێت له: 1ـ ئهو دارستانانهی ئاگركهوتنهوه تیایدا ڕوویداوه یا دارهكانی بهتهواوی بڕاونهتهوه تهنها دوای بهسهرچوونی ماوهیهكی دیاریكراو بهپێی جۆری دارهكان. 2ـ دارستانه پارێزراو وناوچه خۆپارێزهكان له ماددهی (پێنجهم) و (شهشهم)دا هاتوون، ههروهها ئهو دارستانانهی كه تهمهنی دارهكانیان له (10) ساڵ كهمتره. پێنجهم: لهكاتی دهربڕینی ڕهزامهندی دروست ویاسایی بۆ دروستكردنی پرۆژهیهك له ناوچهی دارستانهكاندا پێویسته لهسهر لایهنی پهیوهندیدار لانی كهم (30%)ی دارودرهختهكان بهێڵرێتهوه.
ماددهی سێیهم:
ماددهی سێیهم: یهكهم: حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێدهبێـت لهسهر: 1ـ دارستانهكانی ههرێم ء، ئهو زهویانهی بۆ سوودی گشتی كراون به دارستان، سهرباری ئهو زهویانهی كه دارستانیان تیا نییه له ناوچه دارستانیهكاندا یان ئهتوانرێت دارستانی لهسهر دروستبكرێت. 2ـ دارستانه تایبهتهكان لهڕووی هونهریء كارگێڕییهوه. 3ـ پارێزراوه خۆرسكهكان. دووهم: ئهو زهویانهی كه له بڕگهی (یهكهم)ی ئهم ماددهیهدا هاتوون به بڕیاری وهزارهت تهرخان دهكرێن.
ماددهی dوازدهم:
ماددهی dوازدهم: خاوهن زهوی كشتوكاڵی یان ئهوهی زهویهكی به درهختی بهردار چاندووه و ههندێ داری دارستانی لهسهر روواوه به چڕیی (10%) كهمتر، مافی ههیه ئهم دارانه ببڕێتهوه وبیانگوازێتهوه وبیانكات به خهڵوز و، سوككردنی دارهكانی دارستان بهپێی مۆڵهتێك كه خاوهنهكانی له فهرمانگهی دارستانی ناوچهكه، دوای بهسهركردنهوهی شوێنهكه، وهری دهگرن.
ماددهی دهیهم:
ماددهی دهیهم: خاوهن دارستانه تایبهتهكان بۆیان ههیه، بهپێی ئهو مهرج ء ستاندهره هونهریانهی وهزارهت دیاری دهكات، دارستانهكانیان وهبهربهێنن به داهێنان و سووككردنیان، وه گۆڕینی دارستانهكان به درهختی بهردار كه گونجاو بێت لهگهڵ ناوچهكه بهو مهرجهی مۆڵهتیان له وهزارهتهوه پی بدرێت.
ماددهی بیست و سێ:
ماددهی بیست و سێ: سزا ئهدرێت بهگرتن بۆ ماوهیهك له حهوت ساڵ زیاتر نهبێت ههر كهسێك، بهنیاز خراپی، بهرههمی دارستانی پێ گیرا یان كڕی، كه ئهزانێت ئهوهی پێ یهتی پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایهیه وه كهسی ههڵگر سزا ئهدرێت بهبهندكردن به مهرجێك بهشدار نهبێت له ئهنجامدانی ئهو تاوانهی كه ئهو بهرههمانهی پێ گیراوه.
ماددهی بیست و شهش:
ماددهی بیست و شهش: كاركردن به یاسای دارستانی عێراقی ژماره (75)ی ساڵی 1955، له ههرێمی كوردستان – عێراق، دهوهستێنرێت.
ماددهی نۆزدهم:
ماددهی نۆزدهم: ماوهی لهوهڕاندن له دارستان و لهوهڕگاكاندا بهپێی وهرز و ناوچه جیاوازهكان، به ههماههنگی لهگهڵ كارگێڕییه خۆجێیهكاندا، دیاری دهكرێت.
