ВАЗЪИ ІУЅУЅИИ МАІКУМШУДАГОН | 1994

Моддаи 15. Асосіои вазъи іуѕуѕии маікумшудагон
1. Їуміурии Тоїикистон іуѕуѕ, озодњ ва манфиатіои ѕонунии
маікумшудагонро эітиром ва іифз менамояд, шароити муѕаррарнамудаи
ѕонунро їиіати адои їазо, кафолати адолати иїтимоњ, іимояи іуѕуѕњ,
инчунин амнияти шахсиро іангоми иїрои їазо таъмин мекунад.
2. Іангоми иїрои їазо ба маікумшудагон іуѕуѕ ва озодиіои шаірванд, ба
истисно ва маідудиятіои муѕаррарнамудаи ѕонунгузории їиноятњ, иїрои
їазои їиноятњ ва дигар ѕонунгузориіо кафолат дода мешавад.
Маікумшудагон, ба истиснои іолатіои пешбининамудаи ѕонун,
наметавонанд аз иїрои ўідадориіои шаірвандиашон озод карда шаванд.
3. Іуѕуѕ ва ўідадориіои маікумшудагонро іамин Кодекс бо назардошти
тартиб ва шартіои иїрои намуди їазои мушаххас муайян мекунад.
Моддаи 16. Іуѕуѕіои асосии маікумшудагон
1. Маікумшудагон іуѕуѕ доранд оид ба іуѕуѕ ва ўідадориіои хеш, тартиб ва
шартіои адои намуди їазои таъин кардаи суд иттилооти хаттњ гиранд.
Муассиса ё маѕоми иїрокунандаи їазо вазифадор аст ба маікумшудагон
иттилооти зикршударо диіад, инчунин оніоро бо таљьир ёфтани тартиб ва
шартіои иїрои адои їазо шинос намояд.
2. Маікумшудагон ба муносибати эітиромонаи кормандони муассиса ё
маѕоми иїрокунандаи їазо іуѕуѕ доранд. Оніо набояд таіти муносибати
бераімона ва паст задани шаъну шарафи инсонњ ѕарор гиранд. Чораіои
маїбурњ нисбат ба маікумшудагон таніо дар асоси ѕонун истифода бурда
мешаванд (Ѕонуни ЇТ аз 15.07.2004 № 48).
3. Маікумшудагон іуѕуѕ доранд ба маъмурияти муассиса ё маѕоми
иїрокунандаи їазо, ба маѕомоти болоии оніо, суд, маѕомоти прокуратура,
Ваколатдор оид ба іуѕуѕи инсон дар Їуміурии Тоїикистон, Ваколатдор оид
ба іуѕуѕи кўдак дар Їуміурии Тоїикистон дигар маѕомоти іокимияти
давлатњ ва худидораи маіаллњ, иттиіодияіои їамъиятњ, инчунин маѕомоти
байнидавлатњ ва ташкилотіои байналмилалњ оиди іифзи іуѕуѕ ва озодиіои
инсон бо таклиф ва арзу шикоят муроїиат намоянд (Ѕонуни ЇТ аз 28.06.2011
№ 732 аз 15.03.2016 № 1276).
4. Маікумшудагон іуѕуѕ доранд баёнот диіанд ва мукотиба намоянд,
инчунин бо забони модарњ ё дигар забоне, ки медонанд, таклиф ва арзу
шикояти дар ѕисми 3 іамин модда пешбинишударо пешниіод кунанд ва дар
іолатіои зарурњ аз хизмати тарїумон истифода баранд. Ба муроїиати
маікумшудагон їавоб ба забоне, ки оніо муроїиат кардаанд ва дар сурати
имконнопазирии додани їавоб бо он забон, бо забони давлатии Їуміурии
Тоїикистон дода мешавад. Тарїумаи їавоб ба забони муроїиатнамудаи
маікумшуда аз їониби муассиса ё маѕоми иїрокунандаи їазо таъмин карда
мешавад (Ѕонуни ЇТ аз 4.05.2016 № 1307).
5. Маікумшудагон ба іифзи саломатњ, аз їумла вобаста ба хулосаи тиббњ ба
гирифтани ёрии ибтидоии тиббиву беідорњ ва махсуси тиббњ дар шароити
амбулаторию дармонгоіи ё беморхонавњ іаѕ доранд, инчунин аз іуѕуѕи
таъминоти моддию маишњ истифода мебаранд.
6. Маікумшудагон мутобиѕи ѕонунгузории Їуміурии Тоїикистон ба
таъминоти иїтимоњ, аз їумла дар асоси умумњ ба гирифтани нафаѕа ва
кўмакпулиіои иїтимоњ іуѕуѕ доранд.
7. Барои гирифтани кўмаки мукаммали іуѕуѕњ маікумшудагон метавонанд аз
хизмати адвокат истифода баранд (Ѕонуни ЇТ аз 23.11.2015 № 1231).
8. Маікумшудагон ба мулоѕот бо аъзоёни оила, хешовандон, іамчунин ба
ѕабул кардани хўрокворњ ва дигар маводіои мавриди ниёз іуѕуѕ доранд.
9. Маікумшудагон мутобиѕи тартиби пешбининамудаи ѕонун ба товони
зараре, ки іангоми иїрои їазо ба оніо расонида шудааст, іуѕуѕ доранд.
10. Тартиби татбиѕи іуѕуѕіои маікумшудагон бо іамин Кодекс ва дигар
санадіои меъёрию іуѕуѕњ муѕаррар карда мешавад.
11. Ба амалбарории іуѕуѕи маікумшудагон набояд ѕоидаіои тартиботи
дохилиро вайрон кунад, инчунин іуѕуѕ ва манфиатіои ѕонунии дигар
ашхосро маідуд намояд.
Моддаи 17. Ўідадориіои асосии маікумшудагон
1. Маікумшудагон бояд ўідадориіои шаірванди Їуміурии Тоїикистонро, ки
ѕонунгузории Їуміурии Тоїикистон муѕаррар намудааст, иїро намоянд,
инчунин меъёріои ахлоѕу рафтори дар їомеа ѕабулшуда ва талаботи
беідорию беідоштиро риоя кунанд.
2. Маікумшудагон дорои ўідадориіое мебошанд, ки аз намуди їазои
таъиннамудаи суд бармеоянд.
3. Маікумшудагон вазифадоранд талаботи ѕонунро, ки тартиб ва шартіои
адои їазоро муайян менамояд, инчунин дигар санадіои меъёрию іуѕуѕии
мутобиѕи он ѕабулшударо риоя кунанд (Ѕонуни ЇТ аз 14.05.2016 № 1307).
4. Маікумшудагон вазифадоранд талаботи ѕонунан асоснокбудаи маъмурияти
муассиса ва маѕомоти иїрокунандаи їазоро ба їо оранд.
5. Маікумшудагон вазифадоранд бо кормандон ва дигар ашхосе, ки ба
муассисаи иїрокунандаи їазо меоянд инчунин нисбат ба дигар
маікумшудагон хушмуомила муносибат кунанд.
6. Маікумшудагон вазифадоранд ба даъвати маъмурияти муассиса ва
маѕомоти иїрокунандаи їазо іозир шаванд ва оид ба масъалаіои иїрои
талаботи іукм тавзеіот диіанд. Дар сурати іозир нашудани маікумшуда ў
маїбурњ оварда шуданаш мумкин аст.
7. Аз їониби маікумшудагон иїро накардани ўідадориіои ба зимаашон
гузошташуда, инчунин талаботи ѕонунии маъмурияти муассиса ё маѕомоти
иїрокунандаи їазо боиси їавобгарии муѕаррарнамудаи ѕонун мегардад.
Моддаи 18. Вазъи іуѕуѕии шаірвандони маікумшудаи хориїњ ва ашхоси
бешаірвандњ
1. Шаірвандони маікумшудаи хориїњ ва ашхоси бешаірвандњ дорои іуѕуѕ ва
ўідадориіои пешбининамудаи іамин Кодекс, инчунин іуѕуѕ ва ўідадориіои
муѕаррарнамудаи санадіои іуѕуѕии байналмилалие, ки Тоїикистон оніоро
эътироф кардааст, ѕонунгузорњ оид ба вазъи іуѕуѕии шаірвандони хориїњ, ба
истисно ва маідудиятіои пешбининамудаи ѕонунгузории їиноятњ, иїрои
їазои їиноятњ ва дигар ѕонунгузориіо мебошанд.
2. Шаірвандони хориїие, ки ба їазои маідуд кардани озодњ, ё маірум сохтан
аз озодњ маікум шудаанд, іамчунин іуѕуѕ доранд бо намояндагони
дипломатњ ва муассисаіои консулии давлатіои хеш ва шаірвандони
кишваріое, ки дар Їуміурии Тоїикистон муассисаіои дипломатњ ё
консулгарњ надоранд, бо намояндагони дипломатии кишваре, ки іифзи
манфиати оніоро ба ўіда гирифтааст ё маѕомоти байналмилалие, ки ба
муіофизати оніо машљул аст, иртибот дошта бошанд (Ѕонуни ЇТ аз
15.07.2004 № 48).
Моддаи 19. Муроїиати маікумшудагон ва тартиби баррасии он
1. Маікумшудагон іуѕуѕ доранд таклиф ва арзу шикоят пешниіод намоянд,
аз їумла оид ба масъалаіои вобаста ба вайрон кардани іуѕуѕ ва манфиатіои
ѕонуниашон.
2. Таклиф ва арзу шикояти маікумшудагон метавонад шифоіњ ё хаттњ
пешниіод гардад. Оніо аз їониби маъмурияти муассиса ё маѕоми
иїрокунандаи їазо мавриди баррасњ ѕарор мегиранд.
3. Таклиф ва арзу шикояти оніое, ки ба нигоі доштан дар ѕисми іарбии
интизомњ,маірум сохтан аз озодњ, їазои ѕатл маікум шудаанд, ба унвони
маѕомоти дар ѕисми 3 моддаи 16 іамин Кодекс зикргардида аз тариѕи
маъмурияти муассиса ва маѕомоти иїрокунандаи їазо фиристода мешаванд.
Оніое ки ба намудіои дигари їазо маікум шудаанд, таклиф ва арзу
шикояташонро мустаѕилона ирсол мекунанд (Ѕонуни ЇТ аз 15.07.2004 № 48,
аз 14.05.2016 № 1307).
4. Таклиф ва арзу шикояти ашхосе, ки ба нигоі доштан дар ѕисми іарбии
интизомњ, маірум сохтан аз озодњ, їазои ѕатл маікум шудаанд, ба унвони
маѕомоте, ки дорои іуѕуѕи ба амал баровардани татбиѕи назорат аз болои
фаъолияти муассиса ва маѕомоти иїрокунандаи їазо мебошанд, аз назар
(сензура) гузаронида намешаванд ва бояд дар мўілати на дертар аз як
шабонарўз, ба љайр аз рўзіои истироіат ва ид, тибѕи марбутият фиристода
шаванд (Ѕонуни ЇТ аз 15.07.2004 № 48, аз 14.05.2016 № 1307).
5. Таклиф ва арзу шикояти маікумшудагон оид ба ѕарор ва амали маъмурияти
муассиса ва маѕомоти иїрокунандаи їазо ин ѕарор ва амалро бознамедорад.
6. Маѕомот ва ашхоси мансабдор, ки ба оніо таклиф ва арзу шикояти
маікумшудагон ирсол шудааст, бояд оніоро дар мўілатіои муайяннамудаи
ѕонунгузории Їуміурии Тоїикистон баррасњ намуда, ѕарори дар ин маврид
ѕабулшударо ба маълумоти маікумшудагон расонанд.
Моддаи 20. Іуѕуѕи маікумшудагон ба амнияти шахсњ
1. Маікумшудагон ба амнияти шахсњ іуѕуѕ доранд.
2. Іангоми ба миён омадани хатар ба іаёт ва саломатњ ё таідиди содир шудани
дигар їиноят ба муѕобили шахсияти маікумшуда аз їониби дигар ашхос ў
іуѕуѕ дорад ба іар як шахси мансабдори муассисаи иїрокунандаи їазо дар
намуди маідуд кардани озодњ, маірум сохтан аз озодњ, нигоі доштан дар
ѕисміои іарбии интизомњ їиіати таъмини амният ва гузаронидан ба дигар
бино, ки дар он їо чунин таідид вуїуд надорад, бо ариза муроїиат кунад. Дар
чунин іолат шахси мансабдор вазифадор аст їиіати таъмини амнияти шахсии
маікумшудаи муроїиатнамуда чораіои таъхирнопазир андешад (Ѕонуни ЇТ
аз 15.07.2004 № 48).
3. Сардори муассиса тибѕи арзи маікумшуда ё бо ташаббуси худ дар мавриди
ба їои бехатар гузаронидани маікумшуда ѕарор ѕабул мекунад ё дигар
тадбиріое меандешад, ки хавфи содир гардидани їиноятро нисбат ба
маікумшуда рафъ намояд ё тибѕи тартиби муѕаррарнамудаи ѕонун масъалаи
їои (маіалли) минбаъд аз тарафи маікумшуда адо намудани їазоро іал
мекунад.
4. Іангоми надидани чораіои дахлдор барои таъмини бехатарии
маікумшудагон шахси мансабдор мутобиѕи ѕонунгузории Їуміурии
Тоїикистон ба їавобгарњ кашида мешавад.
Моддаи 21. Таъмини озодии виїдон ва озодии эътиѕоди динии
маікумшудагон
1. Ба маікумшудагон озодии виїдон ва озодии эътиѕоди динњ кафолат дода
мешавад. Іар як маікумшуда іуѕуѕ дорад муносибати худро нисбат ба дин
мустаѕилона муайян кунад, дар алоіидагњ ё якїоя бо дигарон ба іар як дин
эътиѕод оварад ва ё ба іеї яке аз он эътиѕод надошта бошад, дар таїлили
маъракаіои динњ, расму оиніои динњ иштирок намояд, аѕидаи динњ ё
атеистиро озодона интихоб намояд ва ё дошта бошад ва мутобиѕи он рафтор
кунад.
2. Ба ашхосе, ки їазоро дар намуди маідуд кардани озодњ адо мекунанд,
мутобиѕи іоіиши оніо дар доираи іудуди маъмурие, ки маркази ислоіњ дар
он воѕеъ мебошад, иїозати рафтан ба муассисаіои динњ дода шуданаш
мумкин аст.
3. Ба назди ашхосе, ки їазоро дар намуди маірум сохтан аз озодњ адо мекунанд
(ба љайр аз оніое, ки дар картсер, изоляторіои (тавѕифгоііои) їаримавњ ва
интизомњ, дар биноіои навъи камеравњ ва камераіои яккаса нигоі дошта
мешаванд) бо іоіиши оніо іодимони иттиіодияіои динњ, ки тибѕи тартиби
муѕарраргардида ба ѕайд гирифта шудаанд, даъват карда мешаванд. Дар
муассисаіои иїрокунандаи їазо ба маікумшудагон иїозат дода мешавад, ки
расму оиніои диниро ба їо оранд, аз асбобу ашьёи динњ ва адабиёти динњ
тибѕи тартиби муѕаррарнамудаи ѕонуніои Їуміурии Тоїикистон истифода
баранд. Барои иїрои ин маѕсад маъмурияти муассиса бинои мувофиѕ їудо
мекунад (Ѕонуни ЇТ аз 15.07.2004 № 48).
4. Мутобиѕи іоіиши маікумшудагоне, ки бемори вазнинанд, инчунин ба
їазои ѕатл маікумшудагон ѕабл аз иїрои іукм барои ба їо овардани расму
оиніои динњ бо даъвати іодими дин имконият фароіам оварда мешавад.
5. Таїлили расму оиніои динњ набояд ѕоидаіои тартиботи дохилиро халалдор
намояд ва іуѕуѕи ашхоси дигари адокунандаи їазоро маідуд созад.
Моддаи 22. Огоіинома оид ба їои (маіалли) адои їазо
Дар мавриди ба їои адои їазо расидани маікумшуда ва іангоми ба дигар їо
гузаронидани ў маъмурияти муассиса ё маѕоми иїрокунандаи їазо вазифадор
аст бо іоіиши маікумшуда хешовандони наздики ўро дар давоми даі рўз аз
рўзи расидан ё ба дигар їой гузаронидан огоі созад.